CHA MẸ DÁM SỐNG TRỌN VẸN ĐỜI MÌNH, CON MỚI BIẾT SỐNG TOÀN VẸN ĐỜI CON

Khi cha mẹ ngừng cố kiểm soát con và bắt đầu xây dựng một cuộc đời đáng sống cho chính mình.

Năm 1999, trong một lớp đào tạo khá mới lạ của một công ty bảo hiểm vừa đặt chân vào Việt Nam, người ta phát cho mỗi học viên một hộp bút chì màu và một tờ giấy A4, rồi bảo: “Hãy vẽ giấc mơ của bạn”. Mấy người đàn ông trẻ trong phòng cười phá lên, vẽ xe tăng, vẽ máy bay, vừa vẽ vừa tán gẫu. Ngược lại, có một người phụ nữ ngồi lặng lại. Bà đã ngoài bốn mươi, lớn tuổi nhất lớp, và tự thấy mình bình thường nhất giữa những giám đốc, trưởng phòng quanh bàn.

Bà cầm bút lên, vẽ một mặt trời, vì bà vẫn luôn sống như mặt trời, hào hứng và đầy nhiệt huyết. Bà vẽ một bầu trời có chiếc máy bay, để được đi khắp thế giới. Phía dưới, bà vẽ hai người phụ nữ mặc đầm, là bà và đứa con gái duy nhất. Rồi bà vẽ thêm một giấc mơ cho con được đi du học.

Hai mươi bảy năm sau, người phụ nữ ấy ngồi cùng tôi trong một buổi trò chuyện, kể lại bức vẽ đó. Cô Trần Bích Nga, nay bảy mươi tuổi, hơn bốn mươi năm trên thương trường và đi qua mười chín ngành nghề, giờ là huấn luyện viên dạy nhảy cho chị em phụ nữ. Còn cô con gái nhỏ trong chiếc đầm năm xưa, chị Nam Phương, đã du học ở Oxford, đi qua những năm tháng làm việc tại một tập đoàn tài chính ở Luân Đôn, trở về làm kinh doanh hơn 10 năm cùng mẹ, và nay là một trong những phiên dịch cabin hàng đầu tại Việt Nam.

Cuộc trò chuyện xoay quanh chủ đề “Định nghĩa thành công”. Song càng nghe, tôi càng tin rằng điều giữ cho một đứa trẻ lớn lên toàn vẹn không nằm ở chỗ cha mẹ uốn nắn con khéo đến đâu, mà ở chỗ cha mẹ có dám sống trọn vẹn đời mình hay không.

“TRONG CUỘC ĐUA ẤY, CẢ MẸ LẪN CON ĐỀU KIỆT SỨC”

Như phần lớn cha mẹ, cô Nga từng mong con giống mình: học giỏi, đứng đầu lớp, làm lớp trưởng, sôi nổi và rộng mở. Song chị Nam Phương lớn lên trái ngược một trăm tám mươi độ: Một đứa trẻ hướng nội, chẳng giữ chức gì trong lớp, và dở toán - như chính lời kể của chị.

Có một lần, chị bị một điểm bài kiểm tra toán. Sợ bị mắng, đứa bé đi khắp nhà tìm một cây bút đỏ để sửa mà không có. Cuối cùng nó lấy cây bút bi xanh, thêm một số không vào sau con số một màu đỏ của cô giáo, rồi cố gắng “diễn” - nhảy chân sáo ra khoe: “Mẹ ơi, con được mười điểm”. Ngay lập tức, nó ăn đòn.

Cũng quãng thời gian đó, người thầy dạy văn mà cô Nga mời về tận nhà dạy riêng cho con bỗng xin nghỉ. Thầy nói một câu khiến cô “như bị sét đánh”: nhà chỉ có một đứa con, không một con thú cưng, không bạn bè lui tới, cứ thế này thì cháu lớn lên sẽ thành một người cô độc. Hóa ra bao công lao tiền bạc và thời gian có thể dẫn con tới chính điều mình sợ nhất.

Đây là cuộc đua mà ngày nay tôi gặp đi gặp lại nơi rất nhiều gia đình, một cuộc đua vắt kiệt sức lực của cả cha lẫn mẹ, vắt kiệt luôn những năm tháng tuổi thơ đáng ra phải đẹp đẽ và tự do của con. Chị Nam Phương kể, hồi nhỏ vào phòng mẹ chỉ ngửi thấy một mùi duy nhất: mùi dầu gió. Người mẹ làm việc đến kiệt sức, đánh đổi sức khỏe lấy đồng tiền để con không thiếu thốn. Chị bảo, bây giờ ra công viên nhìn những người mẹ thả con chơi một mình rồi ngồi gục vào điện thoại, chị không còn giận như trước nữa, mà chỉ thương. Vì chị hiểu họ đã “cạn kiệt” đến mức không còn một chút năng lượng nào để chơi với con.

NGÀY NGƯỜI MẸ QUYẾT ĐỊNH THAY ĐỔI ĐỜI MÌNH

Cô Nga nhớ rất rõ một ngày bước ngoặt: 26 tháng 3 năm 1999. Hôm ấy, tại phòng ăn ngôi nhà cũ trên đường Hồ Văn Huê, cô gọi chị Nam Phương khi đó đang học lớp bảy lớp tám ngồi xuống, và nói: “Từ trước tới giờ mẹ nóng tính, mỗi lần muốn con làm gì là mẹ áp lực quá mạnh, rồi đánh, rồi mắng. Kể từ hôm nay, mẹ sẽ không bao giờ làm chuyện đó nữa”. Và cô đã giữ lời, từ ngày đó về sau không một lần nặng tay hay nặng lời.

Điều khiến tôi chú ý không phải lời tuyên bố, mà là cái gì đứng sau nó. Năm ấy cô Nga bắt đầu ra ngoài đi học để phát triển bản thân, học một thứ tư duy mới mẻ và rộng mở mà thời đó hiếm ai ở Việt Nam được tiếp cận. Khi tự “mở thế giới của mình ra”, cô mới giật mình tự hỏi: Tại sao mình mong con sau này hạnh phúc, mà lại động chân động tay, lại nói những lời chẳng tốt lành gì với chính nó? Sự thay đổi trong cách làm mẹ không đến từ một cuốn sách dạy con. Nó nảy nở từ chính sự lớn lên của người mẹ.

Như chị Nam Phương đúc kết: cách mình làm một việc là cách mình làm mọi việc, nên khi cha mẹ phát triển, con cái được hưởng lợi một cách khủng khiếp.

Có một câu ngạn ngữ châu Phi mà tôi rất thích: “Cần cả một ngôi làng để nuôi lớn một đứa trẻ”. Tôi tin rằng vai trò lớn nhất của cha mẹ không phải là gồng mình tác động trực tiếp lên con, như người ta ráng sức đẩy một chiếc xe bò, mà là kiến tạo “ngôi làng” đó - kiến tạo những môi trường để con được nuôi dưỡng. Mà quan trọng hơn, người đầu tiên sống trong ngôi làng ấy, người mà con quan sát mỗi ngày, lại chính là cha mẹ.

Nhiều năm sau, khi chị Nam Phương đã làm mẹ, cô Nga kể một bí quyết nghe khá “ngược đời”: Có thời chị Nam Phương cứ nghĩ mẹ vẫn áp lực với mình, lúc nào cũng dồn sự chú tâm vào mình. Thế rồi cô Nga thôi, không thúc ép nữa. Cô chăm lo cho cuộc sống riêng của mình: đi tập, đi nhảy, quay clip đăng lên mạng. Chị Nam Phương thỉnh thoảng ghé thăm, thấy mẹ khỏe hơn, vui hơn, rồi xem những video mẹ đăng mà thốt lên: mẹ giỏi quá, mẹ vui quá. Và chị tự thay đổi. Cô Nga cười: “Mình có nói gì đâu”.

Trẻ con không đổi thay vì những điều ta nói. Chúng đổi thay khi thấy cách ta sống.

Cha mẹ cũng hướng nội mà cứ đòi con phải hướng ngoại thì khó lắm, vì đứa trẻ chỉ nhìn vào tấm gương chân thật trước mặt, chứ không nghe những lời ta nói ra rả. Cho nên bí quyết của cô Nga gọn lỏn trong một câu: Muốn con thay đổi, cha mẹ hãy đổi thay mình trước đã.

TÌNH THƯƠNG KHÔNG ĐIỀU KIỆN LÀ DI SẢN ĐÁNG GIỮ GÌN NHẤT

Có một câu chuyện làm cả gian phòng xúc động. Khoảng năm 2018, chị Nam Phương chia sẻ với ba mẹ về xu hướng tính dục của mình, rằng chị yêu một người đồng giới. Ba mẹ đón nhận. Cả nhà hạnh phúc đến mức chị thấy đời mình như đã trọn vẹn mười điểm. Rồi một bữa đi ăn lẩu, cô Nga nói cô mong có một đứa cháu. Chị Nam Phương hỏi thẳng lý do, vì ngỡ chỉ là chuyện ông bà sốt ruột nhìn hàng xóm bồng cháu. Cô Nga đáp một câu chị không ngờ tới: “Mẹ thấy gia đình mình có quá nhiều giá trị tốt đẹp, và mẹ mong nó được kế tục, mẹ không cam tâm để đến đời con thì nó dừng lại”.

Chị Nam Phương mất ba năm. Ba năm né tránh, cân nhắc, rồi mới thật sự “sở hữu” được quyết định ấy như của riêng mình mà sinh con, chứ không phải vì cha mẹ đặt hàng. Tôi cho rằng đó mới là chỗ tuyệt vời nhất: Cô Nga có thể nói ra mong ước, nhưng cô không ép. Cô chờ con tự nguyện. Và một quyết định lớn của đời người chỉ thật sự bền khi chính người đó sở hữu nó.

Điều chị Nam Phương muốn trao lại cho con trai mình cũng là tình thương không điều kiện. Quanh mình, chị chứng kiến quá nhiều gia đình rạn nứt không thể hàn gắn, chỉ vì một thứ tình thương có điều kiện ẩn sâu trong tiềm thức mà người ta không nhận ra: Con phải như cha mẹ mong, con phải làm theo ý cha mẹ, thì mới được thương. Còn một đứa trẻ lớn lên trong tình thương vô điều kiện sẽ thấy mình đủ đầy và vững vàng, không phải mãi đi tìm sự xác nhận từ bên ngoài, để rồi dù cuộc đời có sóng gió hay bất định, nó vẫn có thể hạnh phúc.

Mạch chảy ấy không chỉ bắt đầu từ cô Nga. Cô kể, tuổi thơ cô đi sơ tán thời chiến, xa nhà, nghèo khó, nhưng ông ngoại là người ấm áp và chỉn chu, người bao vở, kẻ lề, dạy cô viết chữ cho đẹp. Còn sự đón nhận con cái một cách nhẹ nhàng thì cô bảo cô học từ chồng mình, một đại tá quân đội về hưu, người mà ai cũng tưởng hà khắc, vậy mà khi nghe chuyện “come-out” của con chỉ nói: “Con cứ sống sao mà hạnh phúc thì thôi”. Cô Nga thừa nhận: “Cô cũng phải học chú cái đoạn đấy”.

Khi một người cha, người mẹ vững vàng từ bên trong, sự vững vàng đó dần tạo nên nền móng vững chãi của cả gia đình. Từ nền móng vững chãi ấy, những đứa con cứ thế nảy nở theo nhịp riêng của mình, sớm hay muộn cũng được, mà người đã vững vàng rồi thì không còn sốt ruột nóng lòng. Ông ngoại ấm áp truyền cho cô Nga sự chỉn chu. Cô Nga, sau ngày dám thay đổi đời mình, truyền cho chị Nam Phương lòng kiên định mà vẫn yêu thương. Và giờ chị Nam Phương đang dành thứ tình thương vô điều kiện ấy cho cậu con trai của mình. Một dòng phù sa lặng lẽ bồi đắp qua ba thế hệ, và tôi tin sẽ còn kế tục.

Tôi vẫn nhớ mãi câu chuyện bức vẽ năm 1999: một người mẹ ngoài bốn mươi, ở cái tuổi mà nhiều người tin rằng đã muộn, vẫn dám cầm bút vẽ một mặt trời cho riêng mình. Có lẽ món quà lớn nhất cha mẹ để lại cho con không phải là một con đường vạch sẵn, cũng không phải một đứa con được uốn nắn vừa khuôn, mà là hình ảnh một người dám sống trọn vẹn đời mình. Vì chỉ khi nhìn thấy điều đó là khả thi trong chính đời cha mẹ, đứa trẻ mới tin rằng đời nó cũng có thể toàn vẹn.

Vậy nên, lần gần đây nhất bạn cho phép mình vẽ một giấc mơ cho chính mình, không phải cho con, là khi nào? Và giữa tất cả những lo toan đang cuốn bạn đi, hôm nay bạn đã dám sống trọn vẹn một phần đời của riêng mình chưa?

Có lẽ điều đọng lại trong tôi sau cuộc trò chuyện này không phải là một bài học về nuôi dạy con. Mà là hình ảnh một người mẹ ngoài bốn mươi tuổi vẫn dám ngồi xuống và vẽ một mặt trời cho riêng mình. Bởi càng làm việc với các gia đình, tôi càng tin rằng những đứa trẻ không chỉ lớn lên từ những gì cha mẹ dạy, mà còn từ cách cha mẹ sống.

Đó cũng là lý do tôi đồng hành cùng Parenting Summit 2026 với vai trò phụ trách chuyên môn.

Một hành trình không bắt đầu bằng câu hỏi “Làm sao để con tốt hơn?”, mà bằng câu hỏi: “Làm sao để chính mình sống hiểu biết hơn, bình an hơn và trọn vẹn hơn?”

Mà bắt đầu bằng một câu hỏi khác: “Làm sao để hiểu chính mình?”

Thông qua các góc nhìn từ tâm lý học, khoa học não bộ và giáo dục hiện đại, PS26 sẽ cùng cha mẹ khám phá hành trình chuyển hóa từ bên trong ra ngoài: Điều hòa cảm xúc → Điều chỉnh niềm tin → Điều hợp hành vi.

Chỉ còn 3 ngày nữa, Parenting Summit 2026 sẽ chính thức bắt đầu. Nếu bài viết này khiến bạn suy ngẫm, có lẽ bạn sẽ tìm thấy nhiều cuộc đối thoại đáng giá khác tại PS26.

Chương trình được tổ chức hybrid Online (Toàn cầu) & Offline tại TP.HCM vào 26-27/06/2026.