TRÂN TRỌNG: TẬN HƯỞNG TỪNG KHOẢNH KHẮC VỚI CON
Appreciation - năng lực trân trọng con ngay khoảnh khắc hiện tại với những gì con đang có và đang là
Cách đây 12 năm, vào một buổi tối viết thư về gia đình trong chương trình kỹ năng cho thanh thiếu niên mà tôi đang điều phối, có một bạn nhỏ lớp 12 mà tôi nhớ mãi không quên. Trước khi tham gia chương trình, bạn ấy đã có mâu thuẫn với bố và mang theo sự ấm ức đó lên đường. Khi viết thư, bạn có rất nhiều cảm xúc, hóa giải được những bất đồng, khơi dậy tình yêu thương với bố, nên đã viết rất dài và chân thành. Bạn háo hức mong bố đọc lá thư này và hai cha con sẽ ổn trở lại.
Nhưng chỉ sau đó khoảng 30 phút, tôi rụng rời chân tay khi nhận được tin báo gấp: Bố bạn đã qua đời trong một tai nạn giao thông bất ngờ. Lá thư đó, bố bạn không bao giờ đọc được.
Câu chuyện này đã ám ảnh tôi nhiều năm, đặc biệt là khi tôi trở thành cha. Mỗi lần nhớ lại, tôi lại thấy rõ hơn về sự hữu hạn của thời gian với con - và về năng lực appreciation [trân trọng], chữ A thứ ba trong triết lý Yêu thương Tỉnh thức 5A (Attention - Acceptance - Appreciation - Affection - Allowing) của nhà tâm lý học David Richo (2008).
Trong hai bài trước, chúng ta đã thảo luận về Attention [chú tâm] - nhìn thấy con trọn vẹn; và Acceptance [chấp nhận] - mở rộng không gian để con được là chính con, kể cả những lúc “không hoàn hảo”. Giờ đây, chúng ta đến với Appreciation - năng lực trân trọng con ngay khoảnh khắc hiện tại với những gì con đang có và đang là, bởi vì thời gian với con không tồn tại mãi mãi.
Và nếu trong năm chữ A, có một chữ A nào có thể làm cho cha mẹ và con hạnh phúc một cách bền vững, tôi tin đó chính là chữ A này. Bởi vì Appreciation chính là liều thuốc cho những mệt mỏi khi cứ phải chú tâm đến khó khăn của con, liều thuốc cho những khó chịu khi cứ phải chấp nhận con “không như mong đợi”. Sự trân trọng không chỉ giúp chúng ta dung chứa hành trình nuôi con, mà còn giúp chúng ta hân hưởng và biết ơn - ngay cả giữa những ngày tháng “bão táp”.
I. GỐC RỄ: KHI CHA MẸ “NGHIỄM NHIÊN HÓA” CON
Tiếng Anh có một cụm từ thú vị: “take it for granted”, tôi tạm dịch là “nghiễm nhiên hoá” - coi như đương nhiên, cầm chắc, xem nhẹ. Những thứ càng quen thuộc hàng ngày như không khí, nước uống, thức ăn, những người thân quen..., ta thường có xu hướng không để ý nhiều tới nữa, và vì không để ý, chúng ta không có sự trân trọng.
Với con cũng vậy. Chúng ta thường nghiễm nhiên cho rằng con luôn ở đó: Sáng nào cũng thức dậy thấy con, tối nào về nhà cũng gặp con. Cho nên chúng ta không trân trọng - thậm chí còn khó chịu khi con “ồn ào”, khi con “không nghe lời”, khi con “làm phiền”, khi con “không học bài”.
Nhưng có một con số mà tôi mong bạn nhớ: Nếu sống đến 70-80 tuổi, mỗi chúng ta chỉ có khoảng 4000 tuần (Oliver Burkeman). Tôi từng rớm nước mắt khi nhìn thấy tựa đề cuốn sách với con số này. Hàng tuần, hàng tuần, hàng tuần trôi qua - vài trăm tuần trong tuổi thơ, hơn 1000 tuần trưởng thành, rồi có thể một khoảng thời gian dài ở tuổi lão niên.
Và đây là con số quan trọng nhất với cha mẹ: 98% thời gian ở bên con chỉ gói gọn trong 18 năm đầu đời. Sau 18 năm, khi “cánh chim đã no gió bay xa”, con có cuộc sống riêng, có gia đình riêng, có con đường riêng, thậm chí sống ở những vùng đất khác. Một năm chỉ gặp vài tuần, và còn được bao nhiêu năm nữa như vậy?
Tôi có em trai hiện sinh sống và làm việc ở Luân Đôn. Một năm ba mẹ tôi gặp em ấy chắc được một vài tuần, và còn bao nhiêu năm nữa như vậy? Thời gian cha mẹ và con cái ở với nhau trong giai đoạn tuổi thơ và thiếu niên có thể nhiều rắc rối thật, có nhiều biến động chúng ta không ngờ tới, nhưng... 98% thời gian hạnh phúc nhất đó cũng không quay lại lần thứ hai.
Vậy, bạn có đang cho con ở đây là nghiễm nhiên, và quên trân trọng từng khoảnh khắc?
II. NGHỊCH LÝ: CÀNG LO TƯƠNG LAI CỦA CON, CÀNG LỠ HIỆN TẠI VỚI CON
Cách đây không lâu, tôi đọc một nghiên cứu của Mogilner và Norton (2019) về hai loại hạnh phúc:
Experience happiness [hạnh phúc hiện tiền]: Niềm hạnh phúc mà chúng ta cảm nhận ngay trong lúc này. Như khi con cười tươi, con chạy vào ôm mình, con kể chuyện vu vơ - giác quan cho phần thưởng ngay trên thân-tâm.
Recalling happiness [hạnh phúc hồi tưởng]: Hạnh phúc chỉ có khi nhìn lại. Giống như lúc con học lớp 12, mỗi đêm ôn thi đến 1-2 giờ sáng rất mệt và khổ, bạn cũng mệt theo. Bạn tự hỏi: “Trời ơi sao phải ráng như thế này?” Nhưng sau khi con đậu trường đại học con mơ ước, nhìn lại mới thấy hạnh phúc.
Nghiên cứu phát hiện rằng: Trong ngắn hạn, chúng ta ưu tiên hạnh phúc hiện tiền, nhưng trong dài hạn như 5-10-20 năm, chúng ta lại chọn hạnh phúc hồi tưởng. Đây chính là nghịch lý mà tôi thấy qua nhiều năm tham vấn lẫn trải nghiệm bản thân: Càng lo lắng cho tương lai của con, chúng ta càng hy sinh hạnh phúc hiện tại - của con và của chính mình.
Con muốn chơi, nhưng mình bắt con học thêm vì “tương lai tốt đẹp”. Con muốn ngủ, nhưng mình bắt con làm bài tập vì “sau này sẽ hối hận”. Con muốn vui, nhưng mình la mắng vì “không được điểm cao thì thất bại”.
Chúng ta nói: “Bây giờ con cố gắng, sau này con sẽ hạnh phúc.” Nhưng càng tập trung vào hạnh phúc hồi tưởng của tương lai, chúng ta càng bỏ lỡ hạnh phúc hiện tiền - và đánh đổi hai thứ quý giá nhất:
Một là niềm yêu thích học tự nhiên của con. Tất cả trẻ đều hứng thú, tò mò khám phá thế giới ngay từ khi mới sinh. Nhưng khi việc học gắn liền với áp lực, so sánh, “phải thành công”, niềm vui đó biến thành nỗi sợ hãi.
Hai là mối quan hệ thiêng liêng giữa cha mẹ và con. Mối tương giao đầy yêu thương, tin cậy, vô điều kiện này đóng vai trò “đường truyền”. Nếu đường truyền không tốt thì có bao nhiêu điều hay đẹp cũng không chuyển cho nhau được.
Nghiên cứu trên cũng cho thấy: Chúng ta cần sự quân bình của cả hai. Quan trọng hơn: Chúng ta cần năng lực không chỉ dung chứa sự khó chịu (như trong Acceptance), mà còn trân trọng, biết ơn, và thậm chí tận hưởng những khó khăn ngay tại thời điểm hiện tại.
Tôi nhớ đến những bài viết của thầy Thích Nhất Hạnh trong những tháng năm cuối đời, khi thầy có những cảm giác rất khó ở trong cơ thể. Thầy viết đại ý rằng: “Tất cả những cái khó, cái khổ trong cơ thể đó cũng là dấu hiệu cho biết thầy còn sống, thầy vẫn còn hiện diện trong hình hài này và vẫn còn có thể trao đi giá trị.”
Thầy trân trọng cả nỗi đau, bởi vì đau là minh chứng rằng thầy vẫn còn trong 4000 tuần của mình.
Bạn có thể trân trọng những khó khăn hiện tại trong hành trình nuôi con - con không nghe lời, con cãi lại, con chưa học giỏi - thay vì cứ lo lắng “sau này con sẽ ra sao” không?
III. BẢN CHẤT: TRÂN TRỌNG CON VÌ THỜI GIAN HỮU HẠN, KHÔNG PHẢI VÌ CON XUẤT SẮC
Trong Tâm lý học Tích cực, có một phẩm hạnh gọi là appreciation of beauty - sự trân trọng những điều đẹp đẽ. Và “beauty” ở đây không chỉ là vẻ đẹp hình thể hay thành tích, mà là tất cả những điều tươi đẹp của cuộc sống.
Tôi cảm thấy may mắn ở chỗ cho tới thời điểm này, tôi vẫn luôn cảm thấy con mình tươi đẹp, những người xung quanh tươi đẹp. Nhưng có nhiều cha mẹ - dù đối diện với chính con mình - vẫn không tận hưởng được vẻ đẹp đó. Bởi vì có những tầng lớp cấu trúc tinh thần, cấu trúc tâm-thể [schema] ràng buộc, cứng nhắc, bi kịch hóa (như “con phải giỏi mới xứng đáng”, “con không bằng con nhà người ta”), kể cả những chấn thương nội kết nằm sâu trong hệ thần kinh, che mờ khả năng trân trọng.
Nhưng đây là điều tôi muốn làm rõ: Appreciation không phải là chúng ta trân trọng con vì con xuất sắc hay có thành tích. Appreciation là chúng ta trân trọng con vì con chỉ tồn tại ở đây với mình hiện tại thôi. Trong 18 năm hữu hạn này thôi. Và phút giây tiếp theo, điều gì cũng có thể xảy ra.
Kết nối lại với chữ A thứ 2, Acceptance là nền tảng - chúng ta mở rộng không gian để con được là chính con, với tất cả “không hoàn hảo”. Appreciation thêm vào đó sắc thái của triết lý Phật giáo về bản tính vô thường: Không có gì tồn tại mãi mãi. Mọi thứ đều có lúc sinh, có lúc diệt. Và chính vì thời gian với con hữu hạn, mỗi khoảnh khắc luôn đáng trân trọng.
Hãy quay lại câu chuyện mở đầu: Trong khoảnh khắc bạn học sinh viết lá thư đó, bố vẫn còn sống. Nhưng 30 phút sau, bố đã mất. Bạn không bao giờ có cơ hội nói “con yêu bố” nữa. Cho dù bố có “không hoàn hảo”, có những lần mâu thuẫn, nhưng giờ đây bạn mới thấy: Chỉ cần bố còn ở đây, đã là điều đáng trân trọng vô cùng.
Tương tự với con: Chỉ cần con còn ở đây, con còn khỏe, con còn cần mình - dù con có “không giống con nhà người ta”, dù con có “chưa học giỏi” - đã là diễm phúc.
Appreciation là vô điều kiện. Một đồng nghiệp từng nói với tôi quan niệm của anh ấy về tình yêu: “Tình yêu không phải là bạn yêu người yêu mình lúc xinh đẹp, rực rỡ trên sân khấu. Tình yêu là bạn yêu người ấy kể cả khi họ ốm o gầy mòn, thậm chí rối loạn tiêu hóa ba ngày dậy không nổi và hết sức xác xơ.”
Appreciation với con cũng vậy. Nó không phải là trân trọng có chọn lọc - “lúc con ngoan thì mẹ thương, lúc con nghịch thì mẹ ghét”. Nó là trân trọng tất cả các trạng thái đa dạng khác nhau của con: con vui, con buồn, con giỏi, con yếu, con ngoan, con nghịch. Tâm thái đó tạo ra một cảm xúc rất tích cực, cho phép chúng ta an trụ và vững vàng kể cả trong những lúc sóng giông mãnh liệt nhất của hành trình nuôi con, bởi vì chúng ta cũng đang trân trọng những lúc bão giông đó.
IV. NỀN TẢNG: KHI CHA MẸ MỞ RỘNG TƯ DUY, MỚI TRÂN TRỌNG ĐƯỢC CON
Để có thể trân trọng con như vậy, chúng ta cần một nền tảng rộng mở về nhận thức. Đa phần cha mẹ thường bị giằng xé bởi hai thế giới: Một là nhu cầu của con (chơi, ngủ, nghỉ ngơi, khám phá...), hai là yêu cầu từ bên ngoài (học tập, thành tích, kỳ vọng xã hội, so sánh với con nhà người ta...), và ta cho rằng mình phải chọn lựa.
Nhà giáo dục William Perry có một mô hình phát triển nhận thức qua bốn giai đoạn mà tôi rất yêu thích:
1. Dualism [nhị nguyên]: Chỉ thấy hai thái cực: “Con học thì không chơi”, “Con vui thì không thành công”, hoặc là này, hoặc là kia. Đây là một ảo tưởng, một thế lưỡng nan ảo mà chúng ta tự đóng khung con, chính mình và thế giới, cũng là nguồn cơn của rất nhiều khổ đau trong nuôi dạy con.
2. Multiplicity [đa nguyên]: Chấp nhận nhiều góc độ cùng tồn tại. Những điều ta nghĩ là mâu thuẫn, ở tầm nhìn rộng hơn lại là cấu phần của tổng thể lớn hơn. Giống như khi bạn đang ở trên trái đất thì bạn thấy có ngày và đêm, nhưng khi bay ra vũ trụ và nhìn lại thì ngày-đêm cùng tồn tại. Trong nuôi con: “Con có thể vừa học, vừa chơi. Con có thể vừa vui, vừa phát triển. Cả hai đều cần thiết.”
3. Relativism [tương đối]: Không chỉ thấy nhiều góc độ, mà còn hiểu tại sao con như vậy. Cha mẹ phát triển nhận thức ở cấp độ này sẽ tìm hiểu: Con đã trải qua những gì? Sở thích của con là gì? Điểm mạnh của con ở đâu? Tại sao con học giỏi môn này nhưng yếu môn kia? Ở cấp độ này, cha mẹ sẽ không còn bám chấp vào những tiêu chuẩn đúng-sai, giỏi-dở cứng nhắc nữa, mà thấy được nhân-duyên của những gì con đang là và có thể cảm thông với con.
4. Commitment [cam kết]: Hiểu và biết đa dạng các góc độ, nhưng có thể chọn lựa hướng đi cho con một cách có chủ ý, với sự chấp nhận tất cả kết quả-hệ quả-hậu quả, và vẫn tôn trọng những con đường khác mà con nhà người ta đang đi. Ở cấp độ này, cha mẹ nói: “Tôi hiểu con nhà người ta học chuyên, nhưng con tôi sẽ đi con đường khác phù hợp với con. Và tôi hoàn toàn ổn với điều đó.”
Tôi tin rằng Appreciation đích thực cần năng lực nhận thức từ tầng 3 đến 4. Nếu cha mẹ chỉ có thể công nhận “con mình đúng, con người ta sai” hoặc ngược lại, sẽ không thể có appreciation - ngay cả với chính con mình. Và chỉ khi chúng ta có tâm trí đủ rộng để chứa đựng tất cả, chúng ta mới có thể trân trọng trọn vẹn con với tất cả sự phong phú đa dạng của con.
V. HAI CHIỀU: KHI CHA MẸ HỌC ĐƯỢC TRÂN TRỌNG CON
Có một điều đặc thù trong văn hóa Việt Nam: Appreciation thường là một chiều, đặc biệt là trong bối cảnh gia đình, trong mối quan hệ ba mẹ - con cái.
Con trân trọng và biết ơn ba mẹ, vì ba mẹ sinh ra con, nuôi nấng con. Nhưng ít khi ba mẹ nói: “Ba mẹ trân trọng, biết ơn con quá, vì con đã đến cuộc đời ba mẹ.” Quan niệm chữ “Hiếu” phổ biến thường chỉ hướng vào con cái như một nghĩa vụ phải trả ơn.
Mặt khác, khi tôi hỏi các phụ huynh: “Anh chị có biết cách trân trọng bản thân không?”, nhiều người trong họ thừa nhận là không. Ngay cả với bản thân tôi, vẫn có những lúc mà tôi cảm thấy chưa hẳn mình đã trân trọng mình.
Nhưng nếu cha mẹ không biết trân trọng chính mình,
cha mẹ không thể dạy con trân trọng bản thân con.
Bởi vì rất nhiều năng lực cảm xúc của con được hình thành thông qua chính mối tương tác với cha mẹ. Nếu cha mẹ quen đè nén cảm xúc, con sẽ lặp lại mô thức giống hệt. Năng lực cảm xúc được học thông qua cộng hưởng hệ thần kinh, thông qua quan sát xã hội, chứ hiếm khi qua lời nói.
Chỉ khi cha mẹ trân trọng con và trân trọng chính mình qua lối sống và hành động thật - trân trọng ngay cả những lúc “không hoàn hảo”, những lúc con khó chịu, những lúc mắc lỗi - con mới học được rằng: “Tôi xứng đáng được trân trọng, ngay cả khi tôi không hoàn hảo.”
Và đây là điều kỳ diệu: Phần thưởng của appreciation không phải ở tương lai. Nó đến ngay lập tức.
Như trong chương trình Yêu Lành mùa 5, chị Thuỳ Minh chiêm nghiệm về trải nghiệm làm mẹ của mình và chia sẻ: “Trước đây tôi luôn nghĩ mình đang ‘cho’ - cho con đi học, cho con ăn uống, cho con chăm sóc. Phần thưởng thì ở tương lai, kiểu như gửi tiền tiết kiệm, đến khi con lớn lên sẽ nuôi bố mẹ. Nhưng rồi một ngày, tôi chợt nhận ra: Ê mình làm mẹ vui thế nhở! Nhìn thấy bọn trẻ, nhìn ánh mắt chúng, nghe chúng kể chuyện vớ vẩn... Đó chính là hạnh phúc ngay lúc này rồi.”
Appreciation giúp chúng ta trực ngộ rằng: Hạnh phúc không phải ở đích đến (khi con lớn lên thành công), mà ở chính hành trình (ngay những ngày tháng này với con).
Mỗi một ngày ở bên cạnh mình, con hạnh phúc và con thấy mình trân trọng con - vừa bằng lời, vừa bằng hành động, vừa bằng trạng thái cảm xúc - toàn bộ điều đó sẽ giúp đứa trẻ hình thành năng lực trân trọng chính mình.
Có một câu thơ đã trở thành “thần chú” khi nuôi con nhỏ của tôi và vợ: “Nights are long, but years are short.”Những đêm thức trắng khi con ốm, con sốt, con khóc - rất dài. Nhiều khi rụng rời chân tay không biết phải làm sao. Nhưng những năm tháng thơ ấu đó của con khá ngắn ngủi. Rồi sẽ tới lúc con không còn cần mình nữa, sớm thôi.
Cho nên: Cứ trân trọng nó, cứ tận hưởng nó với tất cả những điều đẹp đẽ và cả lộn xộn của nó. Bởi vì nó sẽ không quay lại.
VI. CHỮA LÀNH: APPRECIATION BẢO VỆ HAI THỨ QUÝ GIÁ NHẤT
Hãy cùng nhìn lại cả ba chữ A đầu tiên trong bối cảnh nuôi dạy con:
Attention [chú tâm] giúp chúng ta nhìn thấy con trọn vẹn, kể cả những điều khó khăn. Nhưng việc phải đón nhận khổ đau của con đôi khi rất mệt mỏi.
Acceptance [chấp nhận] giúp chúng ta đón nhận con bao dung, kể cả những gì “không như mong đợi”. Nhưng việc phải chấp nhận con “không hoàn hảo” vẫn là gánh nặng.
Appreciation [trân trọng] là liều thuốc cho cả hai. Nó giúp khó khăn của con trở thành ý nghĩa, sự “không hoàn hảo” trở thành điều đáng trân quý. Khi biết trân trọng, chúng ta sẽ nhận ra: Ngay cả khó khăn cũng là minh chứng rằng chúng ta còn được làm cha mẹ, còn có con bên cạnh.
Một phụ huynh chia sẻ với tôi rằng người cha đó có hai con. Con đầu “bình thường”, con thứ hai có hệ thần kinh khác biệt [neurodivergent] (phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý...). Trải nghiệm với đứa con đặc biệt thứ hai khiến người cha đó thấy rằng: “Ồ, hóa ra đứa con bình thường của mình lúc trước đã là một diễm phúc rồi.”
Do đó, Appreciation giúp chúng ta thấy diễm phúc trong những gì ta cho là nghiễm nhiên. Và chính cảm nhận diễm phúc đó sẽ chữa lành tâm hồn chúng ta, đồng thời bảo vệ hai thứ quý giá nhất:
Một là niềm yêu thích học tự nhiên của con. Khi con được trân trọng vì chính con đang là - không phải vì con “giỏi” hay “ngoan” - con sẽ không sợ thất bại, không sợ mắc lỗi. Con học vì thích, vì tò mò, không phải vì sợ bị mắng hay muốn được khen. Đó là động lực bền vững nhất.
Hai là mối quan hệ thiêng liêng giữa cha mẹ và con. Khi con cảm nhận được ba mẹ trân trọng con vô điều kiện, “đường truyền” giữa cha mẹ và con trong sáng, thông suốt. Con tin tưởng ba mẹ. Con biết rằng dù có chuyện gì, con luôn có nơi để về.
VII. THỰC HÀNH: QUÁN TƯỞNG TỪ BI HỶ XẢ
Trong truyền thống Phật giáo, có một thực hành nuôi dưỡng năng lực này gọi là quán tưởng từ bi hỷ xả [loving-kindness meditation]. Bốn chữ này mô tả bốn trạng thái của tâm:
Từ (metta): Mong bản thân và người khác được hạnh phúc
Bi (karuna): Mong bản thân và người khác được giải thoát khỏi khổ đau
Hỷ (mudita): Vui mừng với hạnh phúc của mọi người
Xả (upekkha): Buông bỏ, tự do khỏi mọi ràng buộc
Đây là biện pháp luyện tâm hữu hiệu để khai mở năng lực trân trọng vốn có sẵn trong mỗi người, chỉ bị che mờ bởi chấn thương, điều kiện hóa, hoặc những quan niệm cứng nhắc. Mời bạn thực hành cùng tôi:
Bước 1: Chuẩn bị: Ngồi thoải mái. Khép hờ mắt. Đưa sự chú ý về cơ thể, về hơi thở. Để những căng thẳng ở mặt, lông mày được giãn ra, biến mất. Để những gánh nặng trên vai, tay được buông xuống. Toàn thân thả lỏng.
Bước 2: Hình dung con mình: Bắt đầu hình dung trong tâm trí, tưởng tượng bằng tất cả giác quan: Con mình - người mà bạn yêu quý nhất, trân trọng nhất.
Tưởng tượng con ở ngay trước mặt, gần bạn. Tưởng tượng gương mặt con cười nụ cười rạng rỡ và hạnh phúc nhất. Tưởng tượng bạn và con đứng trong vầng sáng ấm áp rực rỡ.
Cảm nhận cơ thể bạn đang phản ứng như thế nào - có thể là cảm giác ấm áp lan tỏa khắp toàn thân, gương mặt bất giác nở nụ cười theo.
Bước 3: Gửi lời chúc phúc đến con: Nhìn con. Tưởng tượng bạn dang vòng tay ôm lấy con, và con đang ôm lấy bạn. Cảm nhận cảm giác đó trong tâm tưởng lẫn trên thân thể. Hình dung bạn đang thì thầm với con, với toàn bộ tình thương, sự trìu mến và sự trân trọng:
“Tôi mong con được hạnh phúc. Tôi mong con được giải thoát khỏi khổ đau. Tôi mong con được vui vẻ và mạnh khỏe. Tôi mong con được tự do khỏi mọi ràng buộc.”
Cảm nhận cơ thể mình. Cảm nhận con trong tưởng tượng. Đón nhận những diễn biến đó: con cười hạnh phúc như thế nào, con mãn nguyện như thế nào.
Bước 4: Mở rộng đến chính mình: Bây giờ mở rộng tâm trí đến chính bạn - người cha/người mẹ đang cố gắng hết sức. Hình dung bạn cũng hạnh phúc, bình an, khỏe mạnh. Gửi đến chính mình những lời chúc tương tự.
Bước 5: Mở rộng đến người bạn đời: Mở rộng đến người bạn đời - người cùng bạn nuôi dạy con. Hình dung họ cũng hạnh phúc, mãn nguyện. Gửi đến họ những lời chúc phúc.
Bước 6: Mở rộng đến tất cả: Lúc này trong tâm trí, mở rộng vòng tay ôm lấy con, chính mình, người bạn đời, và tất cả những người khác - bao gồm cả những người khó chịu với mình, những người mình không thoải mái.
Tất cả đang mở rộng vòng tay nắm lấy nhau, ôm lấy nhau trong vầng sáng ấm áp, yêu thương, trân trọng sự hiện hữu của nhau - một sự hiện hữu có hạn.
Tưởng tượng tâm của mình giao hòa với họ:
“Tôi mong tôi và tất cả mọi người, mọi sinh thể được hạnh phúc. Tôi mong tôi và tất cả mọi người, mọi sinh thể được giải thoát khỏi khổ đau. Tôi mong tôi và tất cả mọi người, mọi sinh thể được vui vẻ và mạnh khỏe. Tôi mong tôi và tất cả mọi người, mọi sinh thể được tự do khỏi mọi ràng buộc.”
Bước 7: Tự do hình dung Để đầu óc được tự do xuất hiện bất kỳ hình ảnh nào về con: những ký ức đẹp nhất với con, những khoảnh khắc con cười, con chạy vào ôm mình, những tương lai hạnh phúc bạn mong muốn cho con. Cứ để đầu óc tự do khởi sinh. Cảm nhận cảm giác ấm áp, dễ chịu lan tỏa khắp toàn thân.
Bước 8: Trở về Từ từ đưa sự chú ý trở về với cơ thể, với hơi thở, với tay chân, với không gian, thời gian, với việc mình đang ở đây lúc này.
CON SỐ 4000 TUẦN VẪN ĐANG TRÔI QUA
Hôm nay, hoặc một ngày trong tuần này, mời bạn thực hành quán tưởng từ bi hỷ xả theo hướng dẫn trên, chỉ cần 5-10 phút. Sau đó, đặt cho mình câu hỏi: Danh sách những điều bạn trân trọng về con dài đến đâu? Nó có bất tận không? Hay vẫn chật vật ở vài gạch đầu dòng: “Con học giỏi”, “Con ngoan”?
Có thể bạn sẽ thấy khó để nghĩ ra những điều trân trọng về con ngoài thành tích. Nhưng khi bạn cứ thực hành mỗi ngày, bạn sẽ thấy: Chính những điều quen thuộc cứ lặp lại hàng ngày - con vẫn khỏe, con vẫn cười được, con vẫn chạy nhảy, con vẫn kể chuyện cho mình nghe, con vẫn cần mình - đã là quý giá rồi, bởi vì nó chỉ lặp lại trong 18 năm hữu hạn này thôi.
Mong rằng bạn có thể nhớ con số 4000 tuần đang vẫn đang trôi qua. Chúng ta sẽ có 98% thời gian ở bên con chỉ trong 18 năm đầu. Chuyện đó là chắc chắn.
Vậy thì cứ trân trọng nó, cứ hân hưởng từng khoảnh khắc với con - với tất cả những điều đẹp đẽ và cả lộn xộn của nó. Nhiều khi trời ơi, con nói nhiều dằm mang, con không chịu học, con làm bừa bộn... nhưng mình cũng thấy: Thôi, con vẫn đang nói chuyện với mình, đây đang là điều mình trân trọng.
Tự nhiên tôi lại nhớ lời sư ông Viên Minh: “Hạnh phúc là tự tại giữa khổ đau. Tự do là ung dung trong ràng buộc.” Có sự trân trọng này, chúng ta có không gian thênh thang cho cả hạnh phúc lẫn tự do - không phải sau này khi con lớn lên thành công, mà ngay bây giờ, ngay trong khoảnh khắc này với con, dù con đang ồn ào hay đang ngủ say, dù con đang cười hay đang khóc.
Vậy, hôm nay, trong 4000 tuần của mình và 98% thời gian với con trong 18 năm này,
bạn đã trân trọng con chưa?
Lương Dũng Nhân, M.Ed, PCC
P.S: Mời bạn theo dõi tập 3 của podcast Yêu Lành mùa 5 (Vietcetera) về Appreciation - Sự trân trọng trong tình yêu, với phần hướng dẫn thực hành quán tưởng từ bi hỷ xả trực tiếp: