Ngày 28/9, nhóm Facebook mang tên “con ghét bố mẹ” có hơn 40.000 thành viên. Đến đêm cùng ngày, con số đã gần 90.000. Sáng 30/9, khi tôi vào đọc, nhóm có gần 200.000 người, tức gấp năm lần chỉ sau hai ngày.
Nhiều phụ huynh giật mình cũng là điều dễ hiểu. Có người đề nghị xóa nhóm ngay vì sợ trẻ đọc những chuyện tiêu cực rồi học theo nhau trách móc cha mẹ. Nỗi lo ấy có cơ sở, vì một người trẻ ngày nào cũng đọc những lời phẫn nộ về cha mẹ thì cơn giận trong mình rất dễ bị khuếch đại. Tôi cũng không cho rằng mọi chữ “ghét” trong nhóm đều là vết thương. Có bạn lớp 10 than bố mẹ bắt đi xe đạp trong khi cả lớp đã có xe điện, và đó là đòi hỏi rất thường tình của tuổi mới lớn. Những tâm sự trên đó thật đến đâu, bản thân tôi cũng không dám chắc, nhất là trong thời đại đâu đâu cũng có “bả phẫn nộ” [rage-bait] này.
Điều khiến tôi nghĩ ngợi nhiều nhất lại là việc người lớn tràn vào nhóm và những hành động sau đó của họ. Theo ghi nhận của báo Tiền Phong, có phụ huynh vào để xem con mình có trong đó hay không, có người khuyên nhủ, và cũng có người buông lời xúc phạm. Dưới một bài than thở của con trẻ, tôi đọc được bình luận của một người lớn bảo rằng muốn thoát nghèo thì lo học giỏi vào, đã đỡ đần được gì cho bố mẹ đâu mà đòi hỏi. Một người khác thắc mắc vì sao phụ huynh tốn tiền tốn công nuôi con thì không có nhóm “ghét con”, còn những đứa trẻ có đủ điện thoại, máy tính, được đến trường lại lập nhóm ghét bố mẹ.
Bài được tương tác nhiều nhất hôm ấy là của người lập nhóm, được đăng ẩn danh. Em thừa nhận rằng cái tên có thể gây hiểu lầm, rằng em chỉ muốn có một chỗ để xả áp lực tuổi trẻ, như một dạng nhật ký chung của thế hệ các em. Rồi em hỏi ngược lại người lớn:
Hàng nghìn cô chú, anh chị vào đây mắng chửi, sỉ nhục những đứa trẻ đang cần được thấu hiểu, vậy lời dạy “phải lễ phép, văn minh” chỉ dành cho người khác thôi sao?
Những điều các con than phiền về cách mình đang được nuôi dạy, đối xử như bị đàn áp, chỉ trích thậm tệ, không lắng nghe, áp đặt…, người lớn đang diễn lại ngay trong nhóm một cách hết sức chính xác. Vậy vấn đề nằm ở ngôn từ của trẻ nhỏ hay hành vi của người lớn?
Tôi cho rằng việc vội vã đi “điều tra” xem con mình có tham gia hay có tâm sự gì trên đó không giúp cha mẹ hiểu con thêm chút nào. Năm 2000, hai nhà nghiên cứu Margaret Kerr và Håkan Stattin khảo sát 1.186 thiếu niên 14 tuổi ở Thụy Điển cùng cha mẹ các em và thấy rằng phần lớn những gì cha mẹ thật sự biết về con không đến từ việc tra hỏi hay giám sát, mà đến từ những gì con tự nguyện kể. Con chỉ kể với cha mẹ khi thấy kể ra là an toàn, là được lắng nghe, và cùng giải quyết trên tinh thần tôn trọng.
Một đứa trẻ khi biết lời mình kể sẽ bị đem ra răn dạy, phán xét hay so sánh thì sẽ đi tìm chỗ khác để kể, và một trong những chỗ ấy chính là nhóm “con ghét bố mẹ” hay những nhóm tương tự. Phụ huynh có thể thử nhớ lại: Lần gần nhất con tự kể với mình một chuyện không như ý, khiến con buồn là khi nào?
Có người sẽ nói trẻ bây giờ có đủ cả rồi, còn thiếu gì nữa. Tôi nhớ đến một bạn học trò của mình, một cô bé xuất sắc: học rất giỏi, chơi thể thao giỏi, hoạt động phong trào và lãnh đạo lớp, nhiệm vụ được giao hay dự án độc lập gì cũng làm tốt. Vậy mà có lần bạn bật khóc trong phòng tham vấn, tâm sự rằng bạn cảm thấy mình giống như một “chiếc cúp vàng” trong tay ba, để ba tự hào và khoe với mọi người, hơn là một người con để được yêu thương và chăm sóc.
